Polski Beskid Śląski jest pełen głośnych szlaków. W lecie rozbrzmiewają śmiechy i muzyka z plecaków. Zimą słychać zgrzyt żelaza i głosy instruktorów. To wszystko jest dobre, ale czasami człowiek potrzebuje czegoś przeciwnego. Czasami potrzebuje miejsca, gdzie góry mówią szeptem, a nie krzykiem. Taki właśnie punkt, jak sądzę, znalazłem zupełnie przypadkiem.
Mój szlak wiódł z jakiegoś powodu nie przez najpopularniejsze przełęcze, a bocznymi ścieżkami, które na mapie wyglądały jak zapomniane krecha. Deszcz padał od rana, ale właśnie przestał, zostawiając w powietrzu tę górską, ostrą wilgoć. W pewnym momencie, po przejściu przez zagajnik starych buków, las się przerzedził. I wtedy zobaczyłem coś, co wyglądało jak ilustracja ze starej książki. Murowana bryła z ciemnego kamienia, wieża z dachem w kształcie cebuli, wszystko otoczone głęboką zielenią. To było Sanktuarium Maria. Nie wiedziałem wtedy nawet jego pełnej nazwy. Wiedziałem tylko, że stoi tam od zawsze i że jest dokładnie tym, czego nieświadomie szukałem.
Przypadek a celowość w górach
Lubię planować wycieczki. Lubię też czasem ten plan porzucić. Ta ścieżka była porzuceniem planu w czystej postaci. Nie prowadziła do szczytu, nie obiecywała nagrody w postaci panoramy. Obiecywała tylko dalszy spacer. A jednak doprowadziła do czegoś lepszego. Do momentu zatrzymania. Sanktuarium nie jest wielką atrakcją turystyczną z parkingiem i kawiarnią. Ono po prostu jest. Jego obecność wydaje się bardziej naturalna niż sztuczna, jakby wyrosło z tej ziemi razem z bukami.
Wszedłem do środka. Nie było tam nikogo. Cisza była fizyczna, gęsta, prawie można jej było dotknąć. Przerywał ją tylko daleki, stłumiony szum potoku gdzieś w dole. To nie była pusta cisza. Była to cisza wypełniona setkami lat modlitwy, nadziei i zwykłego ludzkiego zmęczenia ludzi, którzy tu wchodzili. Nie jestem osobą szczególnie religijną, ale szanuję miejsca, gdzie ludzie skupiają coś ważnego. Tu czuć tę koncentrację.
Historia, która nie krzyczy z tablic
Później, już z ciekawości, doczytałem trochę o tym miejscu. Jego historia jest typowa dla tych beskidzkich świątyń – prosta i twarda jak kamień, z którego je zbudowano. Powstawało etapami, służyło miejscowej ludności, przetrwało zawieruchy dziejowe. Nie ma tu spektakularnych legend o cudach na skalę narodową. Są opowieści o lokalnej wierze, o codziennym trudzie i o potrzebie znalezienia punktu oparcia. To mnie ujmuje bardziej niż niejedna wielka katedra.
Wielkie zabytki często mówią do ciebie: popatrz, jakie to wspaniałe, jakie ważne. To miejsce mówi coś innego. Mówi: usiądź na chwilę. Odpocznij. Nikt cię nie popędzi. To przesłanie, choć proste, w dzisiejszym świecie jest rewolucyjne. Nie musisz nic kupować, nic kliknąć, nic udowadniać. Po prostu możesz być. Właśnie takiej postawy brakuje nam na co dzień.
Architektura jako część krajobrazu
Budynki sakralne w górach często albo naśladują styl zakopiański, albo są zwykłymi, drewnianymi kościółkami. Ta świątynia jest inna. Jej kamienna, zwarta bryła przypomina bardziej średniowieczne strażnice niż lekkie, drewniane konstrukcje. Wygląda na niezwykle trwałą. Nie dziwi mnie, że przetrwała tyle zim. Nie stara się wpasować w krajobraz przez naśladowanie. Ona tworzy z nim kontrast, który jednak nie przeszkadza.
To tak, jakby architekt wiedział, że w tej surowości potrzebny jest mocny, wyraźny znak ludzkiej ręki. Znak, który mówi: tu jest schronienie. Nie przed wiatrem czy deszczem, bo od tego są jodły, ale schronienie w sensie symbolicznym. Patrząc na te grube mury, ma się pewność, że to miejsce zostanie tu długo po nas. To my jesteśmy w nim gośćmi.
Dlaczego warto zboczyć z głównego szlaku
Turystyka górska uległa standaryzacji. Mamy aplikacje, które mierzą każdy kilometr, zdobywamy odznaki, ścigamy się na czas. To jest jeden sposób bycia w górach. Ale nie jedyny. Zboczenie z głównego szlaku, podjęcie decyzji pod wpływem chwili, by pójść tam, gdzie nie ma tłumu – to jest inna filozofia. Nie chodzi o zdobycie celu, ale o spotkanie z miejscem.
Sanktuarium, o którym piszę, jest kwintesencją takiego spotkania. Nie znajdziesz go na liście ‘top 10 atrakcji Beskidu Śląskiego’. I bardzo dobrze. Jego siłą jest właśnie to, że pozostaje nieco na uboczu. Przyjeżdżają tam ludzie, którzy mają swój konkretny powód. Albo tacy, którzy tak jak ja, trafili tam przypadkiem i zostali zatrzymani na dłuższą chwilę. To miejsce nie zabiega o twoją uwagę. Ono na nią po prostu czeka.
Gdy wyszedłem z powrotem na ścieżkę, słońce próbowało przebić się przez chmury. Cisza z wnętrza szła ze mną jeszcze przez dobre pół godziny marszu. Nie zrobiłem spektakularnego zdjęcia ani nie zdobyłem żadnego szczytu tego dnia. Ale wróciłem do domu z poczuciem, że znalazłem coś więcej. Znajdźcie swoje własne boczne ścieżki. Czasem prowadzą do źródeł, czasem do opuszczonych szałasów, a czasem do starych, kamiennych murów, które oferują nieoczekiwany spokój. Warto szukać.
